“Qlobal siyasətdə sanksiyalar hər zaman kəsərli təzyiq mexanizmi kimi dəyərləndirilsə də, onların real təsir imkanları, xüsusən də kiçik və regional iqtisadiyyatlara vurduğu dolayısı zərərlər prizmasından baxıldıqda tez-tez sorğulanır. Böyük güclər tərəfindən tətbiq edilən birtərəfli məhdudiyyətlər çox vaxt hədəf alınan ölkədən daha çox, bu sanksiyalara kor-koranə qoşulan həssas iqtisadiyyatlı qonşu dövlətlərə ağır fəsadlar vurur.
Məhz bu mürəkkəb geosiyasi reallıqların fonunda Gürcüstan Parlamentinin deputatı, “Gürcü Arzusu” partiyasının nümayəndəsi Tengiz Şarmanaşvilinin səsləndirdiyi bəyanat regional siyasətin təməl prinsipi kimi diqqəti cəlb edir:
“Türkiyə və Serbiya da Aİ-yə namizəd ölkələrdir, lakin onlar İrana qarşı sanksiyalara qoşulmadılar. Gürcüstanın beynəlxalq siyasətlə bağlı addım atıb-atmayacağı yalnız bir testlə müəyyən edilir: Bu, Gürcüstanın maraqlarına uyğundurmu? Əgər bu, Gürcüstanın maraqlarına ziddirsə, onun kimin maraqlarına uyğun olduğu bizi qətiyyən maraqlandırmır.”
“Bu açıqlama yalnız bir siyasi ritorika deyil, Tiflisin suveren dövlətçilik konsepsiyasının və xarici siyasətdəki haqlı pozisiyasının təzahürüdür. Gürcüstanın Aİ-nin İrana qarşı sanksiyalar paketindən kənarda qalmasını haqlı çıxaran əsas analitik amillər aşağıdakı klassik prinsiplərə dayanır:
Sanksiya mexanizmlərinin aşağı effektivliyi
Tarixi və iqtisadi təcrübə göstərir ki, regional dəhlizlər üzərində yerləşən ölkələrin sanksiyalara qoşulması hədəf ölkəyə (bu halda İrana) ciddi təsir göstərmir, əksinə sanksiya tətbiq edən tərəfin iqtisadi itkilərini artırır. Gürcüstan kimi kiçik iqtisadiyyata malik dövlətin bu qərarlara qoşulması qlobal geosiyasi balansa təsir etməyəcək, lakin Gürcüstanın öz daxili bazarına birbaşa mənfi zərbə vuracaqdı.
Dövlət xadimi üçün ilk öhdəlik öz vətəndaşının və dövlətinin təhlükəsizliyidir. Şarmanaşvilinin vurğuladığı “milli test” prinsipi göstərir ki, xarici tərəfdaşların gözləntiləri milli maraqların önünə keçə bilməz. Başqa dövlətlərin geosiyasi gündəmini öz milli maraqlarından üstün tutmaq suverenlik anlayışı ilə birbaşa ziddiyyət təşkil edir.
Aİ ilə inteqrasiya yolunda olan Türkiyə və Serbiya kimi ölkələrin də bənzər praqmatik mövqe nümayiş etdirməsi Tiflisin tək olmadığını göstərir. Gürcüstan cənub qonşusu olan İran ilə nəqliyyat, logistika, ticarət və turizm sahələrində sıx bağlıdır. Bu əlaqələri kəsmək Tiflisin Cənubi Qafqazdakı tranzit mərkəzi statusunu zəiflədə bilər.
Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Şarmanaşvilinin qeyd etdiyi kimi, xarici siyasətdə əsas meyar emosiyalar və ya kənar təzyiqlər deyil, ölkənin daxili sabitliyi və inkişafıdır. Gürcüstanın İrana qarşı sanksiyalara qoşulmaması ideoloji seçim deyil, dövlətin iqtisadi təhlükəsizliyini və regional balansını qoruyan tamamən haqlı, soyuqqanlı və müstəqil dövlət strategiyasıdır.”
Shafaqna
Gürcüstan niyə İrana qarşı sanksiyalara qoşulmadı?
“Qlobal siyasətdə sanksiyalar hər zaman kəsərli təzyiq mexanizmi kimi dəyərləndirilsə də, onların real təsir imkanları, xüsusən də kiçik və regional iqtisadiyyatlara vurduğu dolayısı zərərlər prizmasından baxıldıqda tez-tez sorğulanır. Böyük güclər tərəfindən tətbiq edilən birtərəfli məhdudiyyətlər çox vaxt hədəf alınan ölkədən daha çox, bu sanksiyalara kor-koranə qoşulan həssas iqtisadiyyatlı qonşu dövlətlərə ağır fəsadlar vurur.
Məhz bu mürəkkəb geosiyasi reallıqların fonunda Gürcüstan Parlamentinin deputatı, “Gürcü Arzusu” partiyasının nümayəndəsi Tengiz Şarmanaşvilinin səsləndirdiyi bəyanat regional siyasətin təməl prinsipi kimi diqqəti cəlb edir:
“Türkiyə və Serbiya da Aİ-yə namizəd ölkələrdir, lakin onlar İrana qarşı sanksiyalara qoşulmadılar. Gürcüstanın beynəlxalq siyasətlə bağlı addım atıb-atmayacağı yalnız bir testlə müəyyən edilir: Bu, Gürcüstanın maraqlarına uyğundurmu? Əgər bu, Gürcüstanın maraqlarına ziddirsə, onun kimin maraqlarına uyğun olduğu bizi qətiyyən maraqlandırmır.”
“Bu açıqlama yalnız bir siyasi ritorika deyil, Tiflisin suveren dövlətçilik konsepsiyasının və xarici siyasətdəki haqlı pozisiyasının təzahürüdür. Gürcüstanın Aİ-nin İrana qarşı sanksiyalar paketindən kənarda qalmasını haqlı çıxaran əsas analitik amillər aşağıdakı klassik prinsiplərə dayanır:
Sanksiya mexanizmlərinin aşağı effektivliyi
Tarixi və iqtisadi təcrübə göstərir ki, regional dəhlizlər üzərində yerləşən ölkələrin sanksiyalara qoşulması hədəf ölkəyə (bu halda İrana) ciddi təsir göstərmir, əksinə sanksiya tətbiq edən tərəfin iqtisadi itkilərini artırır. Gürcüstan kimi kiçik iqtisadiyyata malik dövlətin bu qərarlara qoşulması qlobal geosiyasi balansa təsir etməyəcək, lakin Gürcüstanın öz daxili bazarına birbaşa mənfi zərbə vuracaqdı.
Dövlət xadimi üçün ilk öhdəlik öz vətəndaşının və dövlətinin təhlükəsizliyidir. Şarmanaşvilinin vurğuladığı “milli test” prinsipi göstərir ki, xarici tərəfdaşların gözləntiləri milli maraqların önünə keçə bilməz. Başqa dövlətlərin geosiyasi gündəmini öz milli maraqlarından üstün tutmaq suverenlik anlayışı ilə birbaşa ziddiyyət təşkil edir.
Aİ ilə inteqrasiya yolunda olan Türkiyə və Serbiya kimi ölkələrin də bənzər praqmatik mövqe nümayiş etdirməsi Tiflisin tək olmadığını göstərir. Gürcüstan cənub qonşusu olan İran ilə nəqliyyat, logistika, ticarət və turizm sahələrində sıx bağlıdır. Bu əlaqələri kəsmək Tiflisin Cənubi Qafqazdakı tranzit mərkəzi statusunu zəiflədə bilər.
Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Şarmanaşvilinin qeyd etdiyi kimi, xarici siyasətdə əsas meyar emosiyalar və ya kənar təzyiqlər deyil, ölkənin daxili sabitliyi və inkişafıdır. Gürcüstanın İrana qarşı sanksiyalara qoşulmaması ideoloji seçim deyil, dövlətin iqtisadi təhlükəsizliyini və regional balansını qoruyan tamamən haqlı, soyuqqanlı və müstəqil dövlət strategiyasıdır.”
Shafaqna