İranda müharibəyə başlayan ABŞ-İsrail hücumu, Avropanın suverenlik tərəfdarı partiyalarını Donald Trampa adi dəstəyi ilə evlərindəki seçicilərinin qorxuları arasında qalıb.
ABŞ və İsrailin İranın yüksək vəzifəli liderlərini hədəf alan hava hücumları ilə başlayan müharibə, Avropadakı millətçi və ifrat sağçı partiyaları çətin vəziyyətə salıb.
Bir tərəfdən ABŞ prezidenti Donald Trampa güclü dəstək, digər tərəfdən isə enerji qiymətlərinin artması kimi Avropa vətəndaşları üçün potensial nəticələr bu partiyaların fərqli müzakirələr arasında tarazlıq tapmasını çətinləşdirir.
İran rejiminə qarşı sərt tənqidlər səsləndirilsə də, bəzi partiyalar müharibənin nəticələrini tənqid etmək təzyiqi ilə Trampa adi dəstəyi arasında qalıblar.
Orban səssizdir
Müharibənin ilk günlərində ən təəccüblü sükut Macarıstandakı hakim Fidesz partiyasından gəldi. Baş nazir Viktor Orban əvvəllər Trampı Qəzza müharibəsindəki roluna görə "sülhməramlı" kimi tərifləmişdi. Lakin o, İrana hücumları nə açıq şəkildə dəstəkləyib, nə də qınayıb.
Seçki kampaniyasını "sülhpərəst" diskursuna əsaslanan Orban daha sonra verdiyi müsahibədə İranın bombalanmasının yeni müharibə deyil, "əvvəllər həll olunmamış problemin son dərəcə aradan qaldırılması" olduğunu bildirib.
İtaliyada da oxşar dilemma
Oxşar vəziyyət İtaliyada Matteo Salvininin rəhbərlik etdiyi Liqa Partiyasına da aiddir. Salvini əvvəllər Trampın Nobel Sülh Mükafatını almalı olduğunu iddia etmiş və beynəlxalq böhranlara hərbi müdaxilə əvəzinə diplomatiyaya çağırmışdı.
Avropa Parlamentindəki Liqa Partiyası nümayəndə heyətinin rəhbəri Paolo Borçia verdiyi açıqlamada "Biz həmişə diplomatik yola üstünlük veririk" deyib və məsələnin son dərəcə həssas olduğunu bildirib.
İtaliyada da ABŞ bazalarının İrana hücumlarda istifadə edilib-edilməməsi ilə bağlı gərgin müzakirələr gedir.
Enerji və miqrasiya narahatlıqları
Almaniyadakı ifrat sağçı Almaniya üçün Alternativ (AfD) partiyasının liderləri Alis Vaydel və Tino Çrupalla Yaxın Şərqdə yeni qeyri-sabitliyin Almaniyanın maraqlarına uyğun olmadığını bildiriblər.
Avropa Parlamentinin AfD üzvü Tomaş Fröhlix İranın daha da zəifləməsinin "böyük miqrasiya dalğaları və ciddi enerji qiymət şokları" yarada biləcəyini bildirib.
Belçikadakı Vlaams Belang partiyası da oxşar narahatlıqlar dilə gətirib. Partiya rəsmiləri Qərbin Liviya və Suriyadakı müdaxilələrinin nəticələrini xatırladıblar.
Çexiyadakı hakim ANO partiyası daxilində də oxşar tərəddüdlər bildirilir. Partiya daxilində bəziləri Trampı tənqid etməkdən çəkinsələr də, ABŞ və İsrailin siyasətini qeyd-şərtsiz dəstəkləməkdə də maraqlı deyillər.
Ən sərt tənqid Fransadan gəlir
Müharibəyə ən tənqidi yanaşma Fransadakı Milli Yürüş (MY) partiyasından gəlib. Partiya liderləri Marin Le Pen və Jordan Bardella İran rejimini sərt tənqid etsələr də, Emmanuel Makronun dediyi kimi, ABŞ-ın müdaxiləsinin "beynəlxalq hüquq çərçivəsindən kənarda" baş verdiyini iddia edirlər.
Partiyadan olan Avropa Parlamentinin üzvü Pierre-Romain Thionnet deyib: "Hökuməti dəyişdirmək İran xalqının vəzifəsi olmalıdır. Kənardan, xüsusən də yalnız hava bombardmanları vasitəsilə edilən dəyişikliyin uğurlu olması üçün heç bir tarixi presedent yoxdur."
Bütün bu fərqli yanaşmalar Avropa Parlamentindəki ifrat sağçı qrupların ortaq mövqe tutmasını çətinləşdirir.
Həm Avropa Vətənpərvərləri (PfE), həm də Suveren Millətlərin Avropası (ESN) hər bir milli nümayəndə heyətinin bu məsələ ilə bağlı öz qərarını verəcəyini bildirirlər.
Trampdan məsafə?
Analitiklər İrana hücumun Trampın "Amerikanı Yenidən Böyük Edin" (MAGA) hərəkatı ilə onun Avropa tərəfdarları arasındakı münasibətlərdə yeni bir dönüş nöqtəsi ola biləcəyini irəli sürürlər.
Trampın Venesueladakı əməliyyatı və Qrenlandiyanı nəzarətə götürmək niyyəti ilə bağlı əvvəlki açıqlamaları da Avropadakı bəzi millətçi dairələr arasında narahatlıq yaratmışdı.
Avropa Parlamentinin üzvü Euronews-a bildirib ki, "Tramp seçiciləri üçün də zəhərli bir fiqura çevrilir".
Eyni məmurun sözlərinə görə, bir çox ifrat sağçı siyasətçilər "çox gec olmamışdan əvvəl Trampdan uzaqlaşmağın yollarını axtarırlar".
İran müharibəsi Avropada ifrat sağçılar üçün Tramp dilemması yaradır
İranda müharibəyə başlayan ABŞ-İsrail hücumu, Avropanın suverenlik tərəfdarı partiyalarını Donald Trampa adi dəstəyi ilə evlərindəki seçicilərinin qorxuları arasında qalıb.
ABŞ və İsrailin İranın yüksək vəzifəli liderlərini hədəf alan hava hücumları ilə başlayan müharibə, Avropadakı millətçi və ifrat sağçı partiyaları çətin vəziyyətə salıb.
Bir tərəfdən ABŞ prezidenti Donald Trampa güclü dəstək, digər tərəfdən isə enerji qiymətlərinin artması kimi Avropa vətəndaşları üçün potensial nəticələr bu partiyaların fərqli müzakirələr arasında tarazlıq tapmasını çətinləşdirir.
İran rejiminə qarşı sərt tənqidlər səsləndirilsə də, bəzi partiyalar müharibənin nəticələrini tənqid etmək təzyiqi ilə Trampa adi dəstəyi arasında qalıblar.
Orban səssizdir
Müharibənin ilk günlərində ən təəccüblü sükut Macarıstandakı hakim Fidesz partiyasından gəldi. Baş nazir Viktor Orban əvvəllər Trampı Qəzza müharibəsindəki roluna görə "sülhməramlı" kimi tərifləmişdi. Lakin o, İrana hücumları nə açıq şəkildə dəstəkləyib, nə də qınayıb.
Seçki kampaniyasını "sülhpərəst" diskursuna əsaslanan Orban daha sonra verdiyi müsahibədə İranın bombalanmasının yeni müharibə deyil, "əvvəllər həll olunmamış problemin son dərəcə aradan qaldırılması" olduğunu bildirib.
İtaliyada da oxşar dilemma
Oxşar vəziyyət İtaliyada Matteo Salvininin rəhbərlik etdiyi Liqa Partiyasına da aiddir. Salvini əvvəllər Trampın Nobel Sülh Mükafatını almalı olduğunu iddia etmiş və beynəlxalq böhranlara hərbi müdaxilə əvəzinə diplomatiyaya çağırmışdı.
Avropa Parlamentindəki Liqa Partiyası nümayəndə heyətinin rəhbəri Paolo Borçia verdiyi açıqlamada "Biz həmişə diplomatik yola üstünlük veririk" deyib və məsələnin son dərəcə həssas olduğunu bildirib.
İtaliyada da ABŞ bazalarının İrana hücumlarda istifadə edilib-edilməməsi ilə bağlı gərgin müzakirələr gedir.
Enerji və miqrasiya narahatlıqları
Almaniyadakı ifrat sağçı Almaniya üçün Alternativ (AfD) partiyasının liderləri Alis Vaydel və Tino Çrupalla Yaxın Şərqdə yeni qeyri-sabitliyin Almaniyanın maraqlarına uyğun olmadığını bildiriblər.
Avropa Parlamentinin AfD üzvü Tomaş Fröhlix İranın daha da zəifləməsinin "böyük miqrasiya dalğaları və ciddi enerji qiymət şokları" yarada biləcəyini bildirib.
Belçikadakı Vlaams Belang partiyası da oxşar narahatlıqlar dilə gətirib. Partiya rəsmiləri Qərbin Liviya və Suriyadakı müdaxilələrinin nəticələrini xatırladıblar.
Çexiyadakı hakim ANO partiyası daxilində də oxşar tərəddüdlər bildirilir. Partiya daxilində bəziləri Trampı tənqid etməkdən çəkinsələr də, ABŞ və İsrailin siyasətini qeyd-şərtsiz dəstəkləməkdə də maraqlı deyillər.
Ən sərt tənqid Fransadan gəlir
Müharibəyə ən tənqidi yanaşma Fransadakı Milli Yürüş (MY) partiyasından gəlib. Partiya liderləri Marin Le Pen və Jordan Bardella İran rejimini sərt tənqid etsələr də, Emmanuel Makronun dediyi kimi, ABŞ-ın müdaxiləsinin "beynəlxalq hüquq çərçivəsindən kənarda" baş verdiyini iddia edirlər.
Partiyadan olan Avropa Parlamentinin üzvü Pierre-Romain Thionnet deyib: "Hökuməti dəyişdirmək İran xalqının vəzifəsi olmalıdır. Kənardan, xüsusən də yalnız hava bombardmanları vasitəsilə edilən dəyişikliyin uğurlu olması üçün heç bir tarixi presedent yoxdur."
Bütün bu fərqli yanaşmalar Avropa Parlamentindəki ifrat sağçı qrupların ortaq mövqe tutmasını çətinləşdirir.
Həm Avropa Vətənpərvərləri (PfE), həm də Suveren Millətlərin Avropası (ESN) hər bir milli nümayəndə heyətinin bu məsələ ilə bağlı öz qərarını verəcəyini bildirirlər.
Trampdan məsafə?
Analitiklər İrana hücumun Trampın "Amerikanı Yenidən Böyük Edin" (MAGA) hərəkatı ilə onun Avropa tərəfdarları arasındakı münasibətlərdə yeni bir dönüş nöqtəsi ola biləcəyini irəli sürürlər.
Trampın Venesueladakı əməliyyatı və Qrenlandiyanı nəzarətə götürmək niyyəti ilə bağlı əvvəlki açıqlamaları da Avropadakı bəzi millətçi dairələr arasında narahatlıq yaratmışdı.
Avropa Parlamentinin üzvü Euronews-a bildirib ki, "Tramp seçiciləri üçün də zəhərli bir fiqura çevrilir".
Eyni məmurun sözlərinə görə, bir çox ifrat sağçı siyasətçilər "çox gec olmamışdan əvvəl Trampdan uzaqlaşmağın yollarını axtarırlar".