Vaşinqtonun Moskva ilə yanacaq sahəsində əldə etdiyi razılaşma və Trampın Ukrayna prezidentinə qarşı sərt çıxışları ABŞ-ın vədlərinin etibarlılığı ilə bağlı şübhələr yaratdı.
10 oktyabr 2026-cı il, şənbə günü Donald Tramp Ukrayna prezidentinə qarşı sərt ifadələr işlətdi və ölkəyə yeni liderin seçilməsi çağırışını etdi. Bu bəyanatlar, Zelenskinin Tramp və Vladimir Putin arasında Rusiya dizelinin ixracı ilə bağlı elan edilmiş razılaşmanı tənqid etməsindən sonra səsləndirildi.
"Associated Press" və CBS-in 10 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatlarına görə, Tramp belə demişdi: "Mən təklif edirəm ki, onlar razılaşma əldə edə biləcək yeni bir lider seçsinlər; çünki o, dəfələrlə razılaşma əldə edə bilərdi, lakin nədənsə bunu heç vaxt etmir". Tramp sözlərinə belə davam etdi: "Düşünürəm ki, Ukraynanın yeni prezidentə sahib olmasının vaxtı çatıb".
Tramp həmçinin Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumlarına toxunaraq Zelenskiyə "O, bunu dərhal dayandırsa yaxşı olar" dedi. ABŞ prezidenti Zelenskini qlobal bazarda problemlər yaratmaqda ittiham etdi və iddia etdi ki, Ukraynanın Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları ABŞ-da dizel qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Bu bəyanatlar, Tramp administrasiyasının dizel tədarükünü artırmaq məqsədilə Rusiya ilə razılaşma elan etdiyi bir vaxtda səsləndirildi; Kiyevdə kəskin reaksiyaya səbəb olan bu qərar iki müttəfiq arasındakı uçurumu daha da aşkar etdi.
Zelenski Rusiya ilə mübarizədə ABŞ-ın silah təchizatı, kəşfiyyat məlumatları və siyasi dəstəyindən ciddi şəkildə asılı vəziyyətə düşüb; lakin son hadisələr göstərir ki, belə bir dəstək Vaşinqtonun siyasi və iqtisadi hesablamalarından asılı ola bilər. İranın şəhid liderinin 2022-ci ildəki çıxışları konkret olaraq Trampın hazırkı qərarlarına yönəlməsə də, təhlükəsizlik məsələsində xarici qüvvələrə bel bağlamaqla bağlı səsləndirdiyi fikirlər bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Hərbi yardımın dayandırılmasından tutmuş Zelenskinin açıq şəkildə alçaldılmasına qədər...
Tramp administrasiyasının Ukraynaya qarşı mövqeyi əvvəllər də göstərmişdi ki, Vaşinqtonun dəstəyi siyasi mübahisələrin təsirinə məruz qala bilər. 2025-ci ilin martında Ağ Evdə Tramp və Zelenski arasında baş verən açıq mübahisədən sonra ABŞ hökuməti Ukraynaya hərbi yardımı və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini müvəqqəti olaraq dayandırmışdı.
"Associated Press"in 11 mart 2025-ci il tarixli məlumatına görə, hərbi yardım və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi yalnız Ciddə danışıqlarından və Kiyevin 30 günlük atəşkəsi qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan etməsindən sonra bərpa edilmişdi. Bu insident göstərdi ki, siyasi fikir ayrılıqları fonunda ABŞ-ın dəstəyi Ukrayna hökumətinə təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər.
Lakin indi Trampın ritorikası Zelenskiyə onun siyasəti ilə bağlı təzyiq göstərmək çərçivəsini aşaraq, onun liderliyinin davam etməsi məsələsini şübhə altına almaq səviyyəsinə çatıb. CBS və "Associated Press"in 10 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatlarına əsasən, Tramp iddia edib ki, əgər 2022-ci ildə ABŞ prezidenti o olsaydı, Ukrayna-Rusiya müharibəsi başlamazdı. Müharibənin başlamasını özünün "bacarıqsızlıq" adlandırdığı amillə əlaqələndirən Tramp, Ukrayna ərazilərinin itirilməsinə görə məsuliyyəti Zelenskinin üzərinə qoyub. Tramp həmçinin iddia edib ki, münaqişənin hər iki tərəfindən iki milyondan çox insan həlak olub. Müstəqil mənbələrin itkilərlə bağlı təxminləri müxtəlif olduğundan və hərbi və mülki şəxslərin ümumi ölüm sayı ilə bağlı vahid, razılaşdırılmış bir rəqəm mövcud olmadığından, bu rəqəm onun iddiası kimi təqdim edilməlidir. "The Kyiv Independent" nəşrinin 10 oktyabr 2026-cı il tarixli hesabatına əsasən, Trampın yeni prezidentin seçilməsi zərurəti ilə bağlı bəyanatları və Zelenskiyə Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları dayandırması barədə xəbərdarlığı Ukraynada narazılıqla qarşılanıb. Ukraynanın əsas hərbi dəstəkçilərindən biri olan ölkənin liderinin belə bir mövqe tutması Zelenskinin siyasi mövqeyini daha da çətinləşdirə bilər. Putinlə razılaşma: İqtisadi maraqlar üstünlük təşkil edəndə
9 oktyabr 2026-cı ildə Tramp Rusiya dizelinin ixracı ilə bağlı Putinlə razılıq əldə olunduğunu elan etdi. Həmin gün yayılan "Reuters" məlumatına görə, Tramp bildirib ki, Rusiya ilkin mərhələdə 300 000 tondan çox dizel tədarük edəcək və sonrakı mərhələlərdə əlavə tədarüklər həyata keçiriləcək. Tramp bu addımın məqsədinin ABŞ və dünya bazarlarında yanacaq tədarükünü artırmaq və qiymətləri aşağı salmaq olduğunu izah edib.
Bu qərar, Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya hücuma başlamasından sonra ABŞ və müttəfiqlərinin Moskvanın müharibəni davam etdirmək üçün istifadə etdiyi maliyyə resurslarını kəsmək məqsədilə Rusiya enerji sektoruna məhdudiyyətlər tətbiq etdiyi bir dövrdə qəbul edilib.
Razılaşmaya reaksiya olaraq Zelenski onu "bitməli olan bir müharibəyə qoyulan sərmayə" kimi xarakterizə edib. 9 oktyabr 2026-cı il tarixli "Reuters" hesabatına əsasən, Ukrayna Prezidenti bildirib ki, Rusiyaya neft məhsulları satmağa icazə verilməsi Moskvaya əlavə resurslar təmin edəcək və müharibəyə son qoymaq səylərinə zərbə vura bilər.
Zelenski "Axios"a verdiyi müsahibədə elan edilmiş razılaşmanı həm də "ədalətsiz və vicdansız" adlandıraraq, onu Putinə verilən bir hədiyyə kimi qiymətləndirib. O qeyd edib ki, Ukrayna nümayəndə heyəti danışıqlar üçün ABŞ-a səfər edib, lakin Vaşinqtonla Moskva arasında razılaşmanın elan edilməsi onları təəccübləndirib.
"Washington Post" qəzetinin 9 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatına görə, dizel razılaşması ABŞ-da yanacaq qiymətlərinə olan təzyiqi azaltmaq məqsədi daşıya bilər; ...lakin eyni zamanda, bu, Rusiyanın enerji gəlirlərini məhdudlaşdırmaq üzrə Ukraynanın səyləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Nəticədə, Vaşinqton bunu yanacaq tədarükünü artırmağa yönəlmiş iqtisadi qərar kimi təqdim etsə də, Kiyev nöqteyi-nəzərindən bu, potensial təhlükəsizlik nəticələri daşıyır.
NATO və böhranın kökləri: Əvvəllər ifadə edilmiş mövqe
19 iyul 2022-ci ildə Vladimir Putinlə görüş zamanı Ayətullah Xamenei NATO-nun genişlənməsinə diqqət çəkərək xəbərdarlıq etmişdi ki, alyansın irəliləməsi gərginliyin və təhlükəsizlik böhranlarının artmasına yol aça bilər.
Bu yanaşma onun NATO-nun rolu və Qərb siyasətinin Ukrayna böhranına zəmin yaratması ilə bağlı daha geniş təhlilinin bir hissəsi idi. Bu baxımdan, müharibəni yalnız döyüş meydanındakı hadisələr əsasında təhlil etmək kifayət deyil; təhlil həmçinin böyük dövlətlər arasındakı rəqabəti, təhlükəsizlik siyasətlərini və təsir dairələrini genişləndirmək cəhdlərini də əhatə etməlidir.
Mövcud hadisələr göstərir ki, böyük dövlətlər arasındakı rəqabət Ukraynanın taleyini müəyyən etməkdə davam edir; söhbət həm Rusiya hücumları ilə üzləşən, həm də müharibəni davam etdirmək üçün Qərb müttəfiqlərinin dəstəyinə ehtiyac duyan bir ölkədən gedir.
Trampın Ukraynada yeni prezidentin seçilməsi ilə bağlı tələbi Vaşinqton və Kiyev arasındakı fikir ayrılığını hərbi strategiya səviyyəsindən çıxararaq, birbaşa ölkənin siyasi rəhbərliyinin gələcəyi ilə əlaqələndirib.
Bir tərəfdən, Zelenski müqaviməti davam etdirmək üçün Qərbin silah və kəşfiyyat dəstəyinə ehtiyac duyur; digər tərəfdən isə o, ABŞ tərəfindən Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumların məhdudlaşdırılması və nizamlanma prosesinə doğru irəliləmək istiqamətində təzyiqlərlə üzləşir. Vaşinqtonun tələblərini qəbul etmək Ukraynanın danışıqlardakı mövqeyini zəiflədə bilər, onları rədd etmək isə ölkənin ən mühüm hərbi dəstəkçisi ilə münasibətlərdəki çatlağı dərinləşdirə bilər.
Ukrayna: ABŞ-ın vədlərinə bel bağlamağın bədəli
ABŞ-ın 2025-ci ildə hərbi yardımı müvəqqəti dayandırması və Rusiya ilə dizel yanacağı ilə bağlı elan edilmiş razılaşmadan tutmuş, Trampın 2026-cı ilin oktyabrında Zelenskiyə qarşı sərt bəyanatlarına qədər bir sıra hadisələr ABŞ-ın dəstəyinin etibarlılığı ilə bağlı yenidən suallar doğurub.
Tramp eyni vaxtda həm Rusiya ilə iqtisadi saziş əldə etməyə çalışır — Kiyev bunu Moskvanın xeyrinə olan addım kimi qiymətləndirir — həm də Ukraynada rəhbərliyin dəyişdirilməsini tələb edir. Bu vəziyyət göstərir ki, böyük bir dövlətin iqtisadi və siyasi maraqları həmişə onun müttəfiqinin təhlükəsizlik prioritetləri ilə üst-üstə düşmür. Buna görə də, "Zelenskini çətin vəziyyətdə tək qoymaq" ifadəsi Vaşinqton-Kiyev münasibətlərinin son dövrdəki gedişatına dair siyasi qiymətləndirmədir; lakin Tramp administrasiyasının son mövqeyi nümayiş etdirir ki, kənar dəstək daimi təminat deyil və dəyişən siyasi-iqtisadi hesablamalar əsasında dəyişə bilər. Digər tərəfdən, ABŞ-a bel bağlamaq həmişə ağrılı və təkrarlanan bir nəticəyə gətirib çıxarır.
Zelenskinin ABŞ-a bel bağlamasının nəticəsi nə oldu?
Vaşinqtonun Moskva ilə yanacaq sahəsində əldə etdiyi razılaşma və Trampın Ukrayna prezidentinə qarşı sərt çıxışları ABŞ-ın vədlərinin etibarlılığı ilə bağlı şübhələr yaratdı.
10 oktyabr 2026-cı il, şənbə günü Donald Tramp Ukrayna prezidentinə qarşı sərt ifadələr işlətdi və ölkəyə yeni liderin seçilməsi çağırışını etdi. Bu bəyanatlar, Zelenskinin Tramp və Vladimir Putin arasında Rusiya dizelinin ixracı ilə bağlı elan edilmiş razılaşmanı tənqid etməsindən sonra səsləndirildi.
"Associated Press" və CBS-in 10 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatlarına görə, Tramp belə demişdi: "Mən təklif edirəm ki, onlar razılaşma əldə edə biləcək yeni bir lider seçsinlər; çünki o, dəfələrlə razılaşma əldə edə bilərdi, lakin nədənsə bunu heç vaxt etmir". Tramp sözlərinə belə davam etdi: "Düşünürəm ki, Ukraynanın yeni prezidentə sahib olmasının vaxtı çatıb".
Tramp həmçinin Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumlarına toxunaraq Zelenskiyə "O, bunu dərhal dayandırsa yaxşı olar" dedi. ABŞ prezidenti Zelenskini qlobal bazarda problemlər yaratmaqda ittiham etdi və iddia etdi ki, Ukraynanın Rusiyanın enerji infrastrukturuna hücumları ABŞ-da dizel qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Bu bəyanatlar, Tramp administrasiyasının dizel tədarükünü artırmaq məqsədilə Rusiya ilə razılaşma elan etdiyi bir vaxtda səsləndirildi; Kiyevdə kəskin reaksiyaya səbəb olan bu qərar iki müttəfiq arasındakı uçurumu daha da aşkar etdi.
Zelenski Rusiya ilə mübarizədə ABŞ-ın silah təchizatı, kəşfiyyat məlumatları və siyasi dəstəyindən ciddi şəkildə asılı vəziyyətə düşüb; lakin son hadisələr göstərir ki, belə bir dəstək Vaşinqtonun siyasi və iqtisadi hesablamalarından asılı ola bilər. İranın şəhid liderinin 2022-ci ildəki çıxışları konkret olaraq Trampın hazırkı qərarlarına yönəlməsə də, təhlükəsizlik məsələsində xarici qüvvələrə bel bağlamaqla bağlı səsləndirdiyi fikirlər bu gün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Hərbi yardımın dayandırılmasından tutmuş Zelenskinin açıq şəkildə alçaldılmasına qədər...
Tramp administrasiyasının Ukraynaya qarşı mövqeyi əvvəllər də göstərmişdi ki, Vaşinqtonun dəstəyi siyasi mübahisələrin təsirinə məruz qala bilər. 2025-ci ilin martında Ağ Evdə Tramp və Zelenski arasında baş verən açıq mübahisədən sonra ABŞ hökuməti Ukraynaya hərbi yardımı və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsini müvəqqəti olaraq dayandırmışdı.
"Associated Press"in 11 mart 2025-ci il tarixli məlumatına görə, hərbi yardım və kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi yalnız Ciddə danışıqlarından və Kiyevin 30 günlük atəşkəsi qəbul etməyə hazır olduğunu bəyan etməsindən sonra bərpa edilmişdi. Bu insident göstərdi ki, siyasi fikir ayrılıqları fonunda ABŞ-ın dəstəyi Ukrayna hökumətinə təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər.
Lakin indi Trampın ritorikası Zelenskiyə onun siyasəti ilə bağlı təzyiq göstərmək çərçivəsini aşaraq, onun liderliyinin davam etməsi məsələsini şübhə altına almaq səviyyəsinə çatıb. CBS və "Associated Press"in 10 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatlarına əsasən, Tramp iddia edib ki, əgər 2022-ci ildə ABŞ prezidenti o olsaydı, Ukrayna-Rusiya müharibəsi başlamazdı. Müharibənin başlamasını özünün "bacarıqsızlıq" adlandırdığı amillə əlaqələndirən Tramp, Ukrayna ərazilərinin itirilməsinə görə məsuliyyəti Zelenskinin üzərinə qoyub. Tramp həmçinin iddia edib ki, münaqişənin hər iki tərəfindən iki milyondan çox insan həlak olub. Müstəqil mənbələrin itkilərlə bağlı təxminləri müxtəlif olduğundan və hərbi və mülki şəxslərin ümumi ölüm sayı ilə bağlı vahid, razılaşdırılmış bir rəqəm mövcud olmadığından, bu rəqəm onun iddiası kimi təqdim edilməlidir. "The Kyiv Independent" nəşrinin 10 oktyabr 2026-cı il tarixli hesabatına əsasən, Trampın yeni prezidentin seçilməsi zərurəti ilə bağlı bəyanatları və Zelenskiyə Rusiya neft emalı zavodlarına hücumları dayandırması barədə xəbərdarlığı Ukraynada narazılıqla qarşılanıb. Ukraynanın əsas hərbi dəstəkçilərindən biri olan ölkənin liderinin belə bir mövqe tutması Zelenskinin siyasi mövqeyini daha da çətinləşdirə bilər. Putinlə razılaşma: İqtisadi maraqlar üstünlük təşkil edəndə
9 oktyabr 2026-cı ildə Tramp Rusiya dizelinin ixracı ilə bağlı Putinlə razılıq əldə olunduğunu elan etdi. Həmin gün yayılan "Reuters" məlumatına görə, Tramp bildirib ki, Rusiya ilkin mərhələdə 300 000 tondan çox dizel tədarük edəcək və sonrakı mərhələlərdə əlavə tədarüklər həyata keçiriləcək. Tramp bu addımın məqsədinin ABŞ və dünya bazarlarında yanacaq tədarükünü artırmaq və qiymətləri aşağı salmaq olduğunu izah edib.
Bu qərar, Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya hücuma başlamasından sonra ABŞ və müttəfiqlərinin Moskvanın müharibəni davam etdirmək üçün istifadə etdiyi maliyyə resurslarını kəsmək məqsədilə Rusiya enerji sektoruna məhdudiyyətlər tətbiq etdiyi bir dövrdə qəbul edilib.
Razılaşmaya reaksiya olaraq Zelenski onu "bitməli olan bir müharibəyə qoyulan sərmayə" kimi xarakterizə edib. 9 oktyabr 2026-cı il tarixli "Reuters" hesabatına əsasən, Ukrayna Prezidenti bildirib ki, Rusiyaya neft məhsulları satmağa icazə verilməsi Moskvaya əlavə resurslar təmin edəcək və müharibəyə son qoymaq səylərinə zərbə vura bilər.
Zelenski "Axios"a verdiyi müsahibədə elan edilmiş razılaşmanı həm də "ədalətsiz və vicdansız" adlandıraraq, onu Putinə verilən bir hədiyyə kimi qiymətləndirib. O qeyd edib ki, Ukrayna nümayəndə heyəti danışıqlar üçün ABŞ-a səfər edib, lakin Vaşinqtonla Moskva arasında razılaşmanın elan edilməsi onları təəccübləndirib.
"Washington Post" qəzetinin 9 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatına görə, dizel razılaşması ABŞ-da yanacaq qiymətlərinə olan təzyiqi azaltmaq məqsədi daşıya bilər; ...lakin eyni zamanda, bu, Rusiyanın enerji gəlirlərini məhdudlaşdırmaq üzrə Ukraynanın səyləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Nəticədə, Vaşinqton bunu yanacaq tədarükünü artırmağa yönəlmiş iqtisadi qərar kimi təqdim etsə də, Kiyev nöqteyi-nəzərindən bu, potensial təhlükəsizlik nəticələri daşıyır.
NATO və böhranın kökləri: Əvvəllər ifadə edilmiş mövqe
19 iyul 2022-ci ildə Vladimir Putinlə görüş zamanı Ayətullah Xamenei NATO-nun genişlənməsinə diqqət çəkərək xəbərdarlıq etmişdi ki, alyansın irəliləməsi gərginliyin və təhlükəsizlik böhranlarının artmasına yol aça bilər.
Bu yanaşma onun NATO-nun rolu və Qərb siyasətinin Ukrayna böhranına zəmin yaratması ilə bağlı daha geniş təhlilinin bir hissəsi idi. Bu baxımdan, müharibəni yalnız döyüş meydanındakı hadisələr əsasında təhlil etmək kifayət deyil; təhlil həmçinin böyük dövlətlər arasındakı rəqabəti, təhlükəsizlik siyasətlərini və təsir dairələrini genişləndirmək cəhdlərini də əhatə etməlidir.
Mövcud hadisələr göstərir ki, böyük dövlətlər arasındakı rəqabət Ukraynanın taleyini müəyyən etməkdə davam edir; söhbət həm Rusiya hücumları ilə üzləşən, həm də müharibəni davam etdirmək üçün Qərb müttəfiqlərinin dəstəyinə ehtiyac duyan bir ölkədən gedir.
Trampın Ukraynada yeni prezidentin seçilməsi ilə bağlı tələbi Vaşinqton və Kiyev arasındakı fikir ayrılığını hərbi strategiya səviyyəsindən çıxararaq, birbaşa ölkənin siyasi rəhbərliyinin gələcəyi ilə əlaqələndirib.
Bir tərəfdən, Zelenski müqaviməti davam etdirmək üçün Qərbin silah və kəşfiyyat dəstəyinə ehtiyac duyur; digər tərəfdən isə o, ABŞ tərəfindən Rusiyanın neft emalı zavodlarına hücumların məhdudlaşdırılması və nizamlanma prosesinə doğru irəliləmək istiqamətində təzyiqlərlə üzləşir. Vaşinqtonun tələblərini qəbul etmək Ukraynanın danışıqlardakı mövqeyini zəiflədə bilər, onları rədd etmək isə ölkənin ən mühüm hərbi dəstəkçisi ilə münasibətlərdəki çatlağı dərinləşdirə bilər.
Ukrayna: ABŞ-ın vədlərinə bel bağlamağın bədəli
ABŞ-ın 2025-ci ildə hərbi yardımı müvəqqəti dayandırması və Rusiya ilə dizel yanacağı ilə bağlı elan edilmiş razılaşmadan tutmuş, Trampın 2026-cı ilin oktyabrında Zelenskiyə qarşı sərt bəyanatlarına qədər bir sıra hadisələr ABŞ-ın dəstəyinin etibarlılığı ilə bağlı yenidən suallar doğurub.
Tramp eyni vaxtda həm Rusiya ilə iqtisadi saziş əldə etməyə çalışır — Kiyev bunu Moskvanın xeyrinə olan addım kimi qiymətləndirir — həm də Ukraynada rəhbərliyin dəyişdirilməsini tələb edir. Bu vəziyyət göstərir ki, böyük bir dövlətin iqtisadi və siyasi maraqları həmişə onun müttəfiqinin təhlükəsizlik prioritetləri ilə üst-üstə düşmür. Buna görə də, "Zelenskini çətin vəziyyətdə tək qoymaq" ifadəsi Vaşinqton-Kiyev münasibətlərinin son dövrdəki gedişatına dair siyasi qiymətləndirmədir; lakin Tramp administrasiyasının son mövqeyi nümayiş etdirir ki, kənar dəstək daimi təminat deyil və dəyişən siyasi-iqtisadi hesablamalar əsasında dəyişə bilər. Digər tərəfdən, ABŞ-a bel bağlamaq həmişə ağrılı və təkrarlanan bir nəticəyə gətirib çıxarır.