Yaxın Şərq üzrə ekspert professor Mehran Kamrava bildirib ki, İran rəhbərliyi təzyiq altındadır, lakin sistem təzyiqə davam gətirmək üçün mükəmməl sistem qurub. Buna görə də Kamrava münaqişənin uzun və yorucu bir müharibəyə çevrilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
ABŞ, İsrail və İran arasındakı müharibə üçüncü həftəsinə qədəm qoyduqca, iki tərəfin çox fərqli müharibələr apardığı getdikcə daha aydın olur.
Qətərdəki Corctaun Universitetinin siyasət professoru Mehran Kamrava deyib: "ABŞ və İsrail tez və qətiyyətli bir qələbə istəyirlər. İran üçün isə yalnız müqavimət və sağ qalmaq qələbə deməkdir."
Strategiyadakı bu fərq münaqişənin gedişatını müəyyən edir və müharibənin gözləniləndən daha uzun müddət davam edə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar yaradır.
Nə səhv getdi? Kamrava müharibəyə gedən yolun həm siyasi ambisiyalar, həm də səhv hesablamalarla örtüldüyünü bildirərək deyib: "Benjamin Netanyahunun nöqteyi-nəzərindən əvvəlki müharibə bitməyib. Netanyahu sistemin həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən dağıdılmasını təmin etmək istəyirdi."
Müharibənin iki fərqli məntiqi
İddialara baxmayaraq, reallığın daha mürəkkəb olduğunu vurğulayan Kamrava, "Burada iki fərqli məntiqin işlədiyini görürük. ABŞ və İsrail uğuru görünən hərbi zərərlə ölçür. Digər tərəfdən, İran bunu uzunmüddətli münaqişə kimi görür. Tehranın nöqteyi-nəzərindən məqsədin tez bir qələbə deyil, dözümlülük nümayiş etdirmək olduğunu bildirir. Bu, İranın zamanla ABŞ və İsrailin qətiyyətini sarsıdacağı bir müharibədir. Əsl sual budur ki, kim birinci göz qırpacaq?" deyib.
Xüsusilə İsrailin yüksək vəzifəli təhlükəsizlik xadimi Əli Laricaninin öldürülməsi ilə bağlı xəbərlərindən sonra baş verən münaqişə İran rəhbərliyi ilə bağlı suallar doğurub. Lakin Kamrava sistemin bu cür zərbələri udmaq üçün nəzərdə tutulduğunu bildirib.
"Bu sistem yüksək rəhbərlik olmasa belə, fəaliyyətini davam etdirmək üçün qurulub. Qərarlar müəyyən dərəcədə müstəqil şəkildə qəbul edilə bilər."
Laricaninin ölümü İran tərəfindən təsdiqlənsə belə, Kamrava bunu dönüş nöqtəsi deyil, geriləmə kimi təsvir edərək deyib: "Onun sağ olub-olmaması və ya qərar qəbul etmək vəziyyətində olması o qədər də vacib deyil. Sistem fəaliyyətini davam etdirir."
Kamrava qeyd edib ki, hərbi qərarlar birbaşa rəhbərlik olmadan belə fəaliyyət göstərmək üçün qurulmuş İnqilab Keşikçiləri kimi qurumlar tərəfindən idarə olunur.
O, Müctəba Xamenei ətrafındakı qeyri-müəyyənliyə də diqqət çəkərək, "Onun yoxluğu hiss olunur. Hətta səs yazısı belə yoxdur" deyib.
Lakin, ümumi mənzərənin şəxsi deyil, institusional olduğunu iddia edən Kamrava: "Onun komandanlıq qərarları vermək mövqeyində olub-olmaması əslində o qədər də vacib deyil. Sistem işləməyə davam edir və hərbi qərarlar qəbul edilməyə davam edir" deyib.
Genişlənən münaqişə
İranın sərhədlərindən kənarda müharibə artıq bölgəyə yayılıb. Körfəz dövlətlərinin nə qədər tez hədəfə çevrilməsinə təəccübləndiyini bildirən Kamrava deyib: "İranlıların Körfəz dövlətlərinə nə qədər tez və hansı miqyasda hücum etmələrinə təəccübləndim".
Bu vəziyyətin regional hökumətləri çətin vəziyyətə saldığını qeyd edən Kamrava: "Onlara İran hücum edir, amma onlar ABŞ-İsrail müharibəsinə cəlb olunmaq istəmirlər" söyləyir.
Uzunmüddətli təhlükəsizliklə bağlı daha dərin narahatlığa toxunan Yaxın Şərq mütəxəssisi soruşub: "Əgər onlar müharibəyə girsələr, ABŞ-ın sabah əşyalarını yığıb getməyəcəyinə kim zəmanət verə bilər?"
Hələlik münaqişənin necə və nə vaxt bitəcəyinə dair heç bir əminlik yoxdur.
"Müharibənin nə vaxt bitəcəyini yalnız prezident Donald Tramp bilir", - deyə politologiya professoru Kamrava bildirib.
Bu arada, regional aktyorların vasitəçilik səyləri pərdə arxasında sakitcə davam edir. Lakin aydın olan odur ki, nə İran, nə də qonşuları heç yerə getmir.
Kamrava şərhində bildirib ki, "Bunlar coğrafiyanın lənəti və ya xeyir-duası ilə qonşu ölkələrdir. Onlar birlikdə yaşamağın yolunu tapmalıdırlar".
Lakin o vaxta qədər müharibə İranın uzun müddətdir hazırladığı bir şeyə - asan çıxış yolu olmayan uzun və yorucu bir münaqişəyə çevrilmək riski daşıyır.
İrana qarşı müharibə təhlükəli bir mərhələyə qədəm qoyur: Tehran isə təzyiqlərə baxmayaraq ləyaqətlə müqavimət göstərir
Yaxın Şərq üzrə ekspert professor Mehran Kamrava bildirib ki, İran rəhbərliyi təzyiq altındadır, lakin sistem təzyiqə davam gətirmək üçün mükəmməl sistem qurub. Buna görə də Kamrava münaqişənin uzun və yorucu bir müharibəyə çevrilə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
ABŞ, İsrail və İran arasındakı müharibə üçüncü həftəsinə qədəm qoyduqca, iki tərəfin çox fərqli müharibələr apardığı getdikcə daha aydın olur.
Qətərdəki Corctaun Universitetinin siyasət professoru Mehran Kamrava deyib: "ABŞ və İsrail tez və qətiyyətli bir qələbə istəyirlər. İran üçün isə yalnız müqavimət və sağ qalmaq qələbə deməkdir."
Strategiyadakı bu fərq münaqişənin gedişatını müəyyən edir və müharibənin gözləniləndən daha uzun müddət davam edə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar yaradır.
Nə səhv getdi? Kamrava müharibəyə gedən yolun həm siyasi ambisiyalar, həm də səhv hesablamalarla örtüldüyünü bildirərək deyib: "Benjamin Netanyahunun nöqteyi-nəzərindən əvvəlki müharibə bitməyib. Netanyahu sistemin həm siyasi, həm də hərbi cəhətdən dağıdılmasını təmin etmək istəyirdi."
Müharibənin iki fərqli məntiqi
İddialara baxmayaraq, reallığın daha mürəkkəb olduğunu vurğulayan Kamrava, "Burada iki fərqli məntiqin işlədiyini görürük. ABŞ və İsrail uğuru görünən hərbi zərərlə ölçür. Digər tərəfdən, İran bunu uzunmüddətli münaqişə kimi görür. Tehranın nöqteyi-nəzərindən məqsədin tez bir qələbə deyil, dözümlülük nümayiş etdirmək olduğunu bildirir. Bu, İranın zamanla ABŞ və İsrailin qətiyyətini sarsıdacağı bir müharibədir. Əsl sual budur ki, kim birinci göz qırpacaq?" deyib.
Xüsusilə İsrailin yüksək vəzifəli təhlükəsizlik xadimi Əli Laricaninin öldürülməsi ilə bağlı xəbərlərindən sonra baş verən münaqişə İran rəhbərliyi ilə bağlı suallar doğurub. Lakin Kamrava sistemin bu cür zərbələri udmaq üçün nəzərdə tutulduğunu bildirib.
"Bu sistem yüksək rəhbərlik olmasa belə, fəaliyyətini davam etdirmək üçün qurulub. Qərarlar müəyyən dərəcədə müstəqil şəkildə qəbul edilə bilər."
Laricaninin ölümü İran tərəfindən təsdiqlənsə belə, Kamrava bunu dönüş nöqtəsi deyil, geriləmə kimi təsvir edərək deyib: "Onun sağ olub-olmaması və ya qərar qəbul etmək vəziyyətində olması o qədər də vacib deyil. Sistem fəaliyyətini davam etdirir."
Kamrava qeyd edib ki, hərbi qərarlar birbaşa rəhbərlik olmadan belə fəaliyyət göstərmək üçün qurulmuş İnqilab Keşikçiləri kimi qurumlar tərəfindən idarə olunur.
O, Müctəba Xamenei ətrafındakı qeyri-müəyyənliyə də diqqət çəkərək, "Onun yoxluğu hiss olunur. Hətta səs yazısı belə yoxdur" deyib.
Lakin, ümumi mənzərənin şəxsi deyil, institusional olduğunu iddia edən Kamrava: "Onun komandanlıq qərarları vermək mövqeyində olub-olmaması əslində o qədər də vacib deyil. Sistem işləməyə davam edir və hərbi qərarlar qəbul edilməyə davam edir" deyib.
Genişlənən münaqişə
İranın sərhədlərindən kənarda müharibə artıq bölgəyə yayılıb. Körfəz dövlətlərinin nə qədər tez hədəfə çevrilməsinə təəccübləndiyini bildirən Kamrava deyib: "İranlıların Körfəz dövlətlərinə nə qədər tez və hansı miqyasda hücum etmələrinə təəccübləndim".
Bu vəziyyətin regional hökumətləri çətin vəziyyətə saldığını qeyd edən Kamrava: "Onlara İran hücum edir, amma onlar ABŞ-İsrail müharibəsinə cəlb olunmaq istəmirlər" söyləyir.
Uzunmüddətli təhlükəsizliklə bağlı daha dərin narahatlığa toxunan Yaxın Şərq mütəxəssisi soruşub: "Əgər onlar müharibəyə girsələr, ABŞ-ın sabah əşyalarını yığıb getməyəcəyinə kim zəmanət verə bilər?"
Hələlik münaqişənin necə və nə vaxt bitəcəyinə dair heç bir əminlik yoxdur.
"Müharibənin nə vaxt bitəcəyini yalnız prezident Donald Tramp bilir", - deyə politologiya professoru Kamrava bildirib.
Bu arada, regional aktyorların vasitəçilik səyləri pərdə arxasında sakitcə davam edir. Lakin aydın olan odur ki, nə İran, nə də qonşuları heç yerə getmir.
Kamrava şərhində bildirib ki, "Bunlar coğrafiyanın lənəti və ya xeyir-duası ilə qonşu ölkələrdir. Onlar birlikdə yaşamağın yolunu tapmalıdırlar".
Lakin o vaxta qədər müharibə İranın uzun müddətdir hazırladığı bir şeyə - asan çıxış yolu olmayan uzun və yorucu bir münaqişəyə çevrilmək riski daşıyır.