Qapalı otaqların sükutunda üç güc (Amerika, Çin və Rusiya) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, Avropanın (Avropa Birliyi və NATO) xəbəri olmadan dünyanın yeni xəritəsini çəkir və müəyyən dərəcədə onu çəkiblər.
Bu bölünmə tətbiq olunan "güc haqlıdır" paradiqmasının çılpaq kristallaşmasıdır.
Tramp açıq şəkildə Qrenlandiya və Kanadanın ABŞ-a birləşdirilməsi barədə danışır və bu istiqamətdə addımlar atır.
O, Birləşmiş Millətlər Təşkilatını kənara atır, bir neçə beynəlxalq təşkilatdan çıxır və Qəzza Sülh Şurasını yaradır, daha sonra bu şuranın yalnız Qəzza üçün deyil, bütün vacib beynəlxalq məsələləri əhatə etdiyini elan edir. O, həmçinin şuraya dəvət etdiyi hər hansı bir ölkəni qəbul etmədiyi təqdirdə cərimələrlə hədələyir. Əslində, ABŞ-ın Monro nəzəriyyəsinə qayıtdığını elan etməklə, Tramp bu nəzəriyyəni bəzi düzəlişlərlə Donro nəzəriyyəsinə çevirib və Dünya Sülh Şurasını yaratmaqla, əslində BMT üzvlərinin təxminən yarısını dəvət edərək öz Birləşmiş Millətlər Təşkilatını yaratmağa çalışır.
Tramp Qərb yarımkürəsinin Amerikanın təsiri altında olacağını və dünyanın qalan hissəsində Çin, Rusiya və Hindistanın rəhbərlik etdiyi hər bir güclü ölkə ilə tərəfdaşlıq etdiyini deyir.
Hazırda Avropa və bu qitənin regional iqtisadi və hərbi təşkilatları qeyri-müəyyənlik və çaşqınlıq içindədir və Rusiya, Çin və ya hər ikisi ilə tərəfdaşlıq edəcəklərini bilmirlər? Çin və Rusiya, Trampın beynəlxalq fermasından öz məhsullarını yığsalar da, gələcəyə şübhə ilə yanaşırlar. Putin ən azı Ukraynada Trampdan, sonra Avropada və onun yaxın ətraflarında Orta Asiyada, Cənubi Qafqazda və Asiyada güzəştlər almaq istəyir.
Çin həmçinin Tayvanda və Çin dənizində və bütövlükdə Asiyada Trampdan lazımi güzəştlər almaq istəyir.
Başqa sözlə, Atlantik alyansı artıq bir ittifaq deyil.
Dünya üç həyətə bölünür:
- Cənubi və Şimali Amerika Vaşinqtonun payıdır.
- Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya Rusiyanın payıdır.
- Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya Çinin payıdır.
- Yaxın Şərq və Afrika? Oyun meydançası; güclərin faydalana bilməsi üçün qan töküldüyü bir yer.
Bu baxımdan, Amerikanın prioriteti müharibə aparmaq deyil, çünki sövdələşmə daha ucuzdur; böyük güclər xeyriyyəçi olmayıblar; onlar hesablaşmağa başlayıblar. Dünya müharibəsi baha başa gəlir, lakin dünyanın bölünməsi az-çox sakit və sərfəli şəkildə baş verir.
Ukrayna bu paradiqmanın laboratoriyası idi: mübarizə aparın, zəifləyin, sonra masada danışıqlar aparın.
Eşidilməli olan həqiqət; demokratiya və insan hüquqları sözləri ilə dəyərlər və aldatma dövrü bitdi.
İndi yalnız bir sual qalır:
Dünya bölündükdə, hansı tərəfdə dayanacaqsınız, sahibi, yoxsa qurban?
Çin, Rusiya, Avropa və digər müttəfiq ölkələr, ideoloji münaqişələrə və maraqların fərqliliyinə baxmayaraq, Trampın Amerikasına qarşı ittifaq qura bilərlərmi?
Görəcəyik.
Əfşar Süleymani
Pilitoloq və Beynəlxalq Əlaqələr üzrə Analitik
Üç güc dünyanın xəritəsini yenidən çəkir – Əfşar Süleymani
Qapalı otaqların sükutunda üç güc (Amerika, Çin və Rusiya) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının, Avropanın (Avropa Birliyi və NATO) xəbəri olmadan dünyanın yeni xəritəsini çəkir və müəyyən dərəcədə onu çəkiblər.
Bu bölünmə tətbiq olunan "güc haqlıdır" paradiqmasının çılpaq kristallaşmasıdır.
Tramp açıq şəkildə Qrenlandiya və Kanadanın ABŞ-a birləşdirilməsi barədə danışır və bu istiqamətdə addımlar atır.
O, Birləşmiş Millətlər Təşkilatını kənara atır, bir neçə beynəlxalq təşkilatdan çıxır və Qəzza Sülh Şurasını yaradır, daha sonra bu şuranın yalnız Qəzza üçün deyil, bütün vacib beynəlxalq məsələləri əhatə etdiyini elan edir. O, həmçinin şuraya dəvət etdiyi hər hansı bir ölkəni qəbul etmədiyi təqdirdə cərimələrlə hədələyir. Əslində, ABŞ-ın Monro nəzəriyyəsinə qayıtdığını elan etməklə, Tramp bu nəzəriyyəni bəzi düzəlişlərlə Donro nəzəriyyəsinə çevirib və Dünya Sülh Şurasını yaratmaqla, əslində BMT üzvlərinin təxminən yarısını dəvət edərək öz Birləşmiş Millətlər Təşkilatını yaratmağa çalışır.
Tramp Qərb yarımkürəsinin Amerikanın təsiri altında olacağını və dünyanın qalan hissəsində Çin, Rusiya və Hindistanın rəhbərlik etdiyi hər bir güclü ölkə ilə tərəfdaşlıq etdiyini deyir.
Hazırda Avropa və bu qitənin regional iqtisadi və hərbi təşkilatları qeyri-müəyyənlik və çaşqınlıq içindədir və Rusiya, Çin və ya hər ikisi ilə tərəfdaşlıq edəcəklərini bilmirlər? Çin və Rusiya, Trampın beynəlxalq fermasından öz məhsullarını yığsalar da, gələcəyə şübhə ilə yanaşırlar. Putin ən azı Ukraynada Trampdan, sonra Avropada və onun yaxın ətraflarında Orta Asiyada, Cənubi Qafqazda və Asiyada güzəştlər almaq istəyir.
Çin həmçinin Tayvanda və Çin dənizində və bütövlükdə Asiyada Trampdan lazımi güzəştlər almaq istəyir.
Başqa sözlə, Atlantik alyansı artıq bir ittifaq deyil.
Dünya üç həyətə bölünür:
- Cənubi və Şimali Amerika Vaşinqtonun payıdır.
- Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya Rusiyanın payıdır.
- Cənubi və Cənub-Şərqi Asiya Çinin payıdır.
- Yaxın Şərq və Afrika? Oyun meydançası; güclərin faydalana bilməsi üçün qan töküldüyü bir yer.
Bu baxımdan, Amerikanın prioriteti müharibə aparmaq deyil, çünki sövdələşmə daha ucuzdur; böyük güclər xeyriyyəçi olmayıblar; onlar hesablaşmağa başlayıblar. Dünya müharibəsi baha başa gəlir, lakin dünyanın bölünməsi az-çox sakit və sərfəli şəkildə baş verir.
Ukrayna bu paradiqmanın laboratoriyası idi: mübarizə aparın, zəifləyin, sonra masada danışıqlar aparın.
Eşidilməli olan həqiqət; demokratiya və insan hüquqları sözləri ilə dəyərlər və aldatma dövrü bitdi.
İndi yalnız bir sual qalır:
Dünya bölündükdə, hansı tərəfdə dayanacaqsınız, sahibi, yoxsa qurban?
Çin, Rusiya, Avropa və digər müttəfiq ölkələr, ideoloji münaqişələrə və maraqların fərqliliyinə baxmayaraq, Trampın Amerikasına qarşı ittifaq qura bilərlərmi?
Görəcəyik.
Əfşar Süleymani
Pilitoloq və Beynəlxalq Əlaqələr üzrə Analitik